Hôm nay là ngày áp chót của Mùa Chay, cũng có thể nói là ngày cuối cùng (trong tuần) của Mùa Chay, ngày Thứ Bảy Tuần V Mùa Chay, chủ đề "Tôi tự bỏ sự sống mình đi để rồi lấy lại" (Gioan 10:17) càng hiện lộ trong phụng vụ lời Chúa, cả ở Bài Phúc Âm lẫn Bài Đọc 1.

Cũng như Thứ Bảy tuần trước, bài Phúc Âm hầu như vắng bóng Chúa Giêsu, mà chỉ vang bóng của Người thôi, tức là về tình trạng dân chúng và thành phần lãnh đạo của họ chia rẽ nhau về Người, sau khi Người đã tự chứng về Người bằng ngôn từ hay bằng phép lạ.

Bài Phúc Âm hôm nay cho thấy cái âm hưởng quá sức là mãnh liệt gây ra bởi phép lạ cả thể nhất Người làm, một phép lạ không được thuật lại trong bài Phúc Âm hôm nay, mà ở trong bài Phúc Âm cho Chúa Nhật Năm A (hay các Năm B và C nếu muốn thay thế các bài Phúc Âm theo chu kỳ Chúa Nhật) Tuần V Mùa Chay đầu tuần. 

Đó là phép lạ Người hồi sinh cho người bạn thân Lazarô chết đã 4 ngày của Người, để chứng tỏ một thực tại thần linh về Người, một thực tại thần linh đúng như Người đã xác nhận và tuyên bố với Matta là chị của người quá cố: "Thày là sự sống lại và là sự sống" (Gioan 11:25), và phép lạ này cũng là một dấu chỉ thần linh báo trước về biến cố Vượt Qua của Người, biến cố Người vượt qua từ cõi chết mà vào cõi sống, chẳng những hoàn toàn chiến thắng tội lỗi và sự chết mà còn ban cho chung con người và riêng Giáo Hội của Người "sự sống và là sự sống viên mãn" (Gioan 10:10). 

Trước một phép lạ cả thế như thế, Thánh ký Gioan đã cho biết thành quả là: "những người đến thăm Maria và đã chứng kiến việc Ngài làm, có nhiều kẻ đã tin vào Chúa Giê-su". Nhưng cũng chính vì phép lạ này, hay nói đúng hơn, chính vì tác dụng thần linh của phép lạ này nơi lòng tin của nhiều người được tận mắt chứng kiến thấy Đấng "là sự sống lại và là sự sống" tỏ mình ra bấy giờ, mà thành phần giáo quyền lãnh đạo không thể nào không chính thức ra tay can thiệp, như Thánh ký Gioan tường thuật như sau:

"Nhưng trong nhóm có kẻ đi gặp người biệt phái và thuật lại các việc Chúa Giêsu đã làm. Do đó, các thượng tế và biệt phái họp công nghị, và nói: 'Chúng ta phải xử trí sao đây? Vì người này làm nhiều phép lạ. Nếu chúng ta để mặc người ấy làm như thế, thì mọi người sẽ tin theo và quân Rôma sẽ kéo đến phá huỷ nơi này và dân tộc ta'. Một người trong nhóm là Caipha làm thượng tế năm đó, nói với họ rằng: 'Quý vị không hiểu gì cả! Quý vị không nghĩ rằng thà một người chết thay cho dân, còn hơn là toàn dân bị tiêu diệt'". 

Ở đây chúng ta thấy rõ ràng là thành phần lãnh đạo Do Thái bấy giờ nói chung có thành kiến rất nặng về Chúa Giêsu, đến nỗi thành kiến đó đã làm cho họ trở thành mù quáng với đầy những ác cảm, đến độ họ bất chấp sự thật trước mắt họ, như họ cũng đã phải công nhận rằng: "người này làm nhiều phép lạ", chứ không phải là nhân vật tầm thường như họ, chẳng làm được phép lạ như Người, chẳng được dân chúng tin theo như Người. 

Thế mà, vì thành kiến và ác cảm đã biến thành ghen tị, đố kỵ và ghen ghét, họ đã tìm cách triệt hạ Người, tìm cách loại trừ Người cho bằng được, với lý do bề ngoài có vẻ tốt đẹp theo công ích, mị dân, như Thánh ký Gioan cho chúng ta thấy trong bài Phúc Âm hôm nay: "Nếu chúng ta để mặc người ấy làm như thế, thì mọi người sẽ tin theo và quân Rôma sẽ kéo đến phá hủy nơi này và dân tộc ta". 

Lý do được viện ra này quả là tuyệt vời, hoàn toàn vừa che đậy được thành kiến, ác cảm, lòng ghen tị và ghen ghét của họ, vừa có tính cách lý tưởng cao cả cho toàn thể dân tộc của họ như thế, đã được vị có thẩm quyền nhất trong họ bấy giờ là thượng tế Caipha, như một tay túc cầu chuyên nghiệp ở hàng tiền đạo vừa được đồng bạn chuyền banh cho liền đá lọt lưới một cách ngoạn mục vào gôn (goal = đích) của đối phương:

"Một người trong nhóm là Caipha làm thượng tế năm đó, nói với họ rằng: 'Quý vị không hiểu gì cả! Quý vị không nghĩ rằng thà một người chết thay cho dân, còn hơn là toàn dân bị tiêu diệt'". 

Thế nhưng, lạ lùng thay họ tưởng rằng họ đã thắng bằng quả banh họ chuyền nhau đã làm tung lưới đối phương là dự án cứu độ của Thiên Chúa, không ngờ lại là cú đá phản pháo đã phá lưới chính "gôn - đích nhắm, mưu đồ" của chính họ, như lời dẫn giải của vị Thánh ký Gioan của bài Phúc Âm hôm nay ngay sau cú đá đầy ngoạn mục hết sức thần tình của vị thượng tế Caipha này: 

"Không phải tự ông nói điều đó, nhưng với danh nghĩa là thượng tế năm ấy, ông đã nói tiên tri rằng Chúa Giêsu phải chết thay cho dân, và không phải cho dân mà thôi, nhưng còn để quy tụ con cái Thiên Chúa đang tản mát về một mối".

Tuy nhiên, về phía họ, họ vẫn tưởng rằng họ đã nắm chắc phần thắng trong tay, nên họ đã bắt đầu lấy quyền bính của mình để "ra lệnh rằng nếu ai biết Người ở đâu, thì phải tố cáo để họ bắt Người", để có thể đạt được cái "gôn" của mình là "họ quyết định giết Người" cho bằng được, để diệt trừ hậu hoạn cho toàn dân. 

Chắc ai cũng biết được thượng lệnh bất tuân như thế, một thượng lệnh có lợi cho toàn dân đang bị quân đế quốc Rôma như vậy, nên đều tỏ ra hết sức quan tâm và muốn tuân hành, nhưng hình như chỉ ở giáo đô Giêrusalem thôi, chứ không bao gồm ở các nơi khác.

Bởi vậy mà Chúa Giêsu vẫn trở thành một nhân vật, cho dù "không còn công khai đi lại giữa người Do-thái nữa. Người đi về miền gần hoang địa, đến thành phố tên là Ephrem, và ở lại đó với các môn đệ", vẫn có sức thu hút dân chúng, có thể nói, chính sự vắng khuất của Người vào thời điểm quan trọng nhất trong năm lại càng khiến dân chúng chú ý đến Người hơn, như Thánh ký Gioan diễn tả cho thấy trong Bài Phúc Âm hôm nay:

"Khi đó đã gần đến Lễ Vượt Qua của người Do-thái. Có nhiều người từ các miền lên Giêrusalem trước lễ, để được thanh tẩy. Họ tìm Chúa Giêsu; họ đứng trong đền thờ và bàn tán với nhau: 'Anh em nghĩ sao? Người có đến hay không?'" 

Câu phát ngôn tiêu biểu trên đây cho thấy thái độ như thể hào hứng trông mong của "nhiều người từ các miền lên Giêrusalem" và muốn "tìm Chúa Giêsu", để được gặp Người là Đấng họ cảm phục và trông đợi, nhưng lại là nhân vật, trái lại, như Thánh ký Gioan cho biết ở câu kết thúc của bài Phúc Âm hôm nay: "Còn các thượng tế và biệt phái đã ra lệnh rằng nếu ai biết Người ở đâu, thì phải tố cáo để họ bắt Người". 

Đúng thế, chính vì "Tôi tự ý bỏ sự sống mình đi để rồi lấy lại" (Gioan 10:17), chủ đề cho chung Mùa Chay, bao gồm cả Tuần Thánh, mà cho dù giáo quyền của dân Do Thái bấy giờ có muốn tận diệt Người chăng nữa, một cách hết sức khôn ngoan và hoàn toàn tự do theo lòng ác cảm và ghen ghét của họ, họ chẳng những không làm gì được Người mà còn trở thành dụng cụ bất đắc dĩ của dự án thần linh trong công cuộc cứu độ trần gian, trong đó bao gồm cả dân tộc của họ, không phải chỉ thoát khỏi quyền lực chính trị và quân sự, mà là quyền lực tội lỗi và sự chết.

Dự án cứu độ thần linh vô cùng huyền diệu của Thiên Chúa nơi Chúa Giêsu Kitô đã được chính Thiên Chúa, qua miệng Tiên Tri Êzêkiên trong Bài Đọc 1 hôm nay, báo trước về một viễn tượng dân Do Thái thống nhất và duy nhất, đúng như ý Chúa muốn khi Ngài lập giao ước với tổ phụ Abraham của họ, một dân tộc bao gồm cả dân ngoại trong công cuộc cứu độ do Con của Ngài, Người Con về nhân tính thuộc giòng giống của họ thực hiện:

"Này Ta sẽ đem con cái Israel ra khỏi các dân tộc mà chúng đang cư ngụ; từ khắp nơi, Ta sẽ quy tụ chúng lại và đưa chúng về quê hương. Ta sẽ làm cho chúng trở nên dân tộc duy nhất sống trong đất của chúng, ở trên núi Israel; chỉ có một vua cai trị chúng; chúng sẽ không còn là hai dân tộc, cũng chẳng còn chia làm hai nước nữa".

Hình ảnh về một dân Do Thái thống nhất và duy nhất tiêu biểu cho một dân tộc như sao trời cát biển bao gồm cả dân ngoại là tất cả những ai tin tưởng vào Chúa Kitô ấy, cũng đã được Thánh ký Gioan tiên báo trong bài Phúc Âm hôm nay: "Chúa Giêsu phải chết thay cho dân, và không phải cho dân mà thôi, nhưng còn để quy tụ con cái Thiên Chúa đang tản mát về một mối", một lời dẫn giải hoàn toàn hợp với những gì Thiên Chúa phán trong Bài Đọc 1 hôm nay qua miệng Tiên Tri Đaniên:

"Và Ðavit, tôi tớ Ta, sẽ là vua của chúng đến muôn đời. Ta sẽ ký kết với chúng một giao ước hoà bình: Ðó sẽ là một giao ước vĩnh cửu đối với chúng. Ta sẽ gầy dựng chúng, sẽ cho chúng sinh sản ra nhiều và sẽ thiết lập nơi thánh Ta giữa chúng cho đến muôn đời. Nhà Tạm Ta sẽ ở giữa chúng. Ta sẽ là Chúa của chúng, và chúng sẽ là dân Ta. Các dân tộc sẽ biết rằng Ta là Chúa, Ðấng thánh hoá Israel, khi đã lập nơi thánh Ta ở giữa chúng đến muôn đời".

Bài Đáp Ca hôm nay chất chứa những tâm tình tràn đầy hy vọng và hoan hỉ như thể ơn cứu độ thực sự đã đến, một ơn cứu độ được hiện thực nơi Chúa Giêsu Kitô Thiên Sai Cứu Thế vào thời điểm viên trọn của Người, một biến cố Vượt Qua chẳng những được dân Do Thái cử hành hằng năm mà còn được chính chung Kitô giáo và riêng Giáo Hội Công giáo Roma cử hành vào Tuần Thánh, nhất là vào Tam Nhật Vượt Qua, bắt đầu từ ngày mai, Chúa Nhật Lễ Lá, kết thúc Mùa Chay và bắt đầu Tuần Thương Khó:

1) Hỡi các dân tộc, hãy nghe lời Chúa, hãy công bố lời Chúa trên các đảo xa xăm; hãy nói rằng: "Ðấng đã phân tán Israel, sẽ quy tụ nó lại, và sẽ gìn giữ nó, như mục tử chăn dắt đoàn chiên mình". 

2) Vì Chúa đã giải phóng Giacóp, giờ đây với cánh tay mạnh mẽ hơn, Người cứu thoát nó. Chúng sẽ đến và ca hát trên núi Sion, chúng sẽ đổ xô về phía hạnh phúc của Người. 

3) Bấy giờ người thiếu nữ sẽ hân hoan nhảy mừng, các thanh niên và các cụ già cũng làm y như thế; Ta sẽ biến đổi tang chế của chúng ra niềm hân hoan, sẽ an ủi chúng và cho chúng hết đau khổ.  
Bài Đáp Ca hôm nay, Thứ Bảy Tuần V Mùa Chay, chất chứa những tâm tình hân hoan như một dạo khúc hướng về một Chúa Nhật Lễ Lá ngày mai, thời điểm Chúa Kitô vinh quang tiến vào Thành Thánh Giêrusalem, giáo đô của Do Thái Giáo, nơi chứng kiến thấy tột đỉnh mạc khải thần linh của lịch sử cứu độ dân Do Thái cũng là tất cả mạc khải thần linh của lịch sử nhân loại nơi Đức Kitô Thiên Sai Cứu Thế trong Tam Nhật Vượt Qua của Người trong Tuần Thánh, kể từ Chúa Nhật Lễ Lá, bắt đầu Tuần Thương Khó của Người được Giáo Hội Nhiệm Thể Người hằng năm long trọng cử hành như tột đỉnh của phụng niên.

"Quyết định giết Người" này của giáo quyền Do Thái, một quyết định xẩy ra vào thời điểm sắp tới Lễ Vượt Qua, một quyết định gắt gao tới nỗi, như cuối bài Phúc Âm cho thấy: "các thượng tế và biệt phái đã ra lệnh rằng nếu ai biết Người ở đâu, thì phải tố cáo để họ bắt Người". Lý do hoàn toàn nhuộm mầu sắc lo sợ về chính trị: "Chúng ta phải xử trí sao đây? Vì người này làm nhiều phép lạ. Nếu chúng ta để mặc người ấy làm như thế, thì mọi người sẽ tin theo và quân Rôma sẽ kéo đến phá huỷ nơi này và dân tộc ta".
 

Như thế, giáo quyền Do Thái, cho dù công nhận "người này làm nhiều phép lạ", mà họ là một dân tộc ưa thích điềm lạ (xem 1Corinto 1:22), cái gì cũng đòi điềm lạ (xem Gioan 2:18), mà chỉ là điềm lạ theo ý của họ muốn thôi, chứ những điềm lạ như việc Người trừ quỉ hay chữa lành bệnh tật v.v. không ai làm được như Người, kể cả việc Người làm cho Lazarô hồi sinh từ một tử thi đã xông mùi mà họ vừa được tường trình cho biết (xem Gioan 11:43-44,46), cũng chẳng hợp với ý muốn của họ, vẫn không phải là điềm lạ họ đòi hỏi để tin, nên chẳng lạ gì họ vẫn tìm cách triệt hạ Người cho bằng được, không phải bởi lo sợ cho toàn dân hơn là, đúng như vị tổng trấn của đế quốc Rôma là Philatô đã nhận định: "vì ghen tương mà họ đã nộp Người cho ông" (Marco 15:10).

Chúng ta có thể tóm gọn tổng lược tiến trình tỏ mình ra của Chúa Kitô và phản ứng của người Do Thái trước mạc khải thần linh là Chúa Kitô trong Tuần Lễ 5 Mùa Chay như sau:

Thật ra, thái độ cứng lòng và mù quáng của chung người Do Thái và riêng thành phần giáo quyền lãnh đạo Do Thái tỏ ra trước Chúa Giêsu Kitô, dữ dội đến độ Người càng tỏ mình ra họ lại càng muốn tiêu diệt Người đi, cũng vẫn có thể thông cảm được. Bởi vì, chính thành phần tông đồ được Người tuyển chọn ở với Người để có thể nhận biết Người nhờ đó trở thành những chứng nhân tiên khởi cho Người sau này mà còn bán nộp Người và trắng trợn chối bỏ Người huống chi là họ. 
 

Cái lạ lùng quái quẩn ở đây nữa là thậm chí các tông đồ đã thực sự nhận biết và tuyên xưng Người một cách chính xác đúng như căn tính của Người rằng: "Thày là Đức Kitô, Con Thiên Chúa hằng sống" (Mathêu 16:16), ấy thế mà một người là Giuđa Íchca trong họ vẫn phản nộp Người và chính vị lãnh đạo tông đồ đoàn của họ lại trắng trợn chối bỏ Người, và "tất cả đều bỏ Người mà tẩu thoát" (Marco 14:50) khi Người bị bắt trong Vườn Cây Dầu vào đêm Thứ Năm Tuần Thánh. 
 

Đó là lý do cả thành phần môn đệ yêu dấu thân cận nhất của Người, chung dân Do Thái và cách riêng thành phần lãnh đạo dân Do Thái, kể cả thành phần dân ngoại thuôc đế quốc Rôma lên án tử cho Người và hành hạ Người một cách vô cùng dã man vô nhân đạo, đều được bao gồm trong lời đầu tiên của Chúa Giêsu trên thập tự giá: "Lạy Cha, xin tha cho họ, vì họ lầm chẳng biết việc họ làm" (Luca 23:34).
 

Đúng như câu đáp chính yếu của bài Đáp Ca hôm nay (Giêrêmia 31:10,11-12ab,13), Người quả là "mục tử chăn dắt đoàn chiên mình", một đoàn chiên bao gồm toàn thể loài người, bởi Người đã mặc lấy nhân tính của chung loài người, chứ không phải bản tính riêng của người Do Thái, nhưng lại mang chính giòng máu Do Thái, với tư cách là Đấng Thiên Sai của họ, nhờ đó mới là Đấng Cứu Thế xuất thân từ Do Thái, đúng như giao ước và lời hứa của Thiên Chúa Cha Người đã tự động ký kết với cha ông tổ phụ của họ và thực hiện trong lịch sử cứu độ của họ, bất chấp họ có trung thành với giao ước của Ngài hay chăng, cho đến khi Ngài hoàn tất hết mọi sự nơi Con của Ngài "khi đến thời điểm viên trọn" (Galata 4:4). 
 

Bởi thế, cho dù bài phúc âm hôm nay đượm mầu sắc và bầu khí đầy những ảm đạm cùng buồn thảm, nhưng trong bài đọc một lại hiện lên cả một chân trời sáng lánh rạng ngời theo dự án thần linh cứu độ của Vị Thiên Chúa chân thật duy nhất vô cùng yêu thương nhân hậu đã tỏ mình ra nơi Con của Ngài, một dự án thần linh cũng được le lói ngay trong bài phúc âm hôm nay, qua lời chú giải của vị thánh ký đóng vai tiên tri, đó là tông đồ Gioan, vị tông đồ tiên tri có thể nói duy nhất của Tân Ước, vì ngài còn là tác giả của Sách Khải Huyền liên quan đến "trời mới đất mới" (Khải Huyền 21:1), đến "một tân đô Giêrusalem" (Khải Huyền 21:2), đến "mọi sự mới" (Khải Huyền 21:5).
 

Đúng vậy, trong bài phúc âm hôm nay, ngay sau khi ghi lại lời của Thượng Tế Caipha liên quan đến mưu đồ sát hại Chúa Giêsu: "Quý vị không hiểu gì cả! Quý vị không nghĩ rằng thà một người chết thay cho dân, còn hơn là toàn dân bị tiêu diệt", vị tông đồ được Chúa Giêsu yêu này đã chú giải "không phải tự ông nói điều đó, nhưng với danh nghĩa là thượng tế năm ấy, ông đã nói tiên tri rằng Chúa Giêsu phải chết thay cho dân, và không phải cho dân mà thôi, nhưng còn để quy tụ con cái Thiên Chúa đang tản mát về một mối".
 

Vị tông đồ tiên tri này dường như đã chú giải theo chiều hướng của dự án thần linh đã được Tiên Tri Êzêkiên loan báo trong Cựu Ước, trong đó bao gồm chẳng những vai trò "chỉ có một chủ chăn mà thôi" của chính Chúa Kitô Thiên Sai, qua nhân vật biểu tượng Đavít là cha ông của Người và Người là dòng dõi theo huyết tộc, mà còn bao gồm cả "một giao ước vĩnh cửu" mà Người sẽ thiết lập bằng máu của Người, như Người đã long trọng tuyên bố trong Bữa Tiệc Ly khi lập Bí Tích Thánh Thể (xem Luca 22:20), với các tông đồ là nền tảng của một Giáo Hội được Người thiết lập như là một "nơi thánh", một "Nhà Tạm... đến muôn đời":
 

"Ðavit, tôi tớ Ta, sẽ là vua của chúng đến muôn đời. Ta sẽ ký kết với chúng một giao ước hoà bình: Ðó sẽ là một giao ước vĩnh cửu đối với chúng. Ta sẽ gầy dựng chúng, sẽ cho chúng sinh sản ra nhiều và sẽ thiết lập nơi thánh Ta giữa chúng cho đến muôn đời. Nhà Tạm Ta sẽ ở giữa chúng. Ta sẽ là Chúa của chúng, và chúng sẽ là dân Ta. Các dân tộc sẽ biết rằng Ta là Chúa, Ðấng thánh hoá Israel, khi đã lập nơi thánh Ta ở giữa chúng đến muôn đời".